مقدمه
تست FDP یا محصولات تجزیه فیبرین، یک آزمایش خون است که میزان قطعات پروتئینی باقیمانده پس از شکسته شدن لختههای خون در بدن را اندازهگیری میکند. بدن انسان به طور طبیعی دارای مکانیسمهای انعقادی به منظور جلوگیری از خونریزی و برای از بین بردن لختههای اضافی است. وقتی لختهای ایجاد شود، در ادامه توسط پلاسمین تجزیه گشته، و موادی به نام FDP آزاد میشوند. افزایش سطح این مواد در خون نشاندهنده فعالیت غیرطبیعی سیستم انعقادی و فیبرینولیز است.
عملکرد
فرآیند اصلی در این تست، بررسی فعالیت فیبرینولیز است. پس از تشکیل لخته فیبرینی، آنزیمی به نام پلاسمین شروع به تجزیه این لخته میکند. این تجزیه منجر به تولید قطعات پروتئینی گشته که در مجموع FDP نامیده میشوند. در شرایط سلامت، کبد این محصولات را به سرعت از گردش خون پاک میکند، اما در شرایط پاتولوژیک که تشکیل لخته بیش از حد است، این محصولات در خون تجمع مییابند.
ارتباط با بیماریها
افزایش سطح FDP در بیماریهای زیر شایع است:
- انعقاد داخل عروقی منتشر
- ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه
- بیماریهای کبدی: به دلیل عدم توانایی کبد در پاکسازی
- بیماریهای کلیوی: به دلیل نقص در دفع برخی قطعات
- عوارض بارداری: مانند پره اکلامپسی شدید یا جدا شدن جفت
- پس از جراحیهای بزرگ: به دلیل فعال شدن سیستم انعقادی
علائم و عوارض مرتبط با بیماریها
علائم بسته به بیماری زمینهای متفاوت است، اما موارد زیر شایع هستند:
- خونریزیهای غیرطبیعی از لثه، محل تزریق و بینی
- کبودیهای پوستی وسیع
- تنگی نفس و درد قفسه سینه در صورت بروز آمبولی
- تورم و درد یکطرفه پاها
عوامل افزایشدهنده و کاهشدهنده
عوامل افزایشدهنده
- مصرف داروهای ترومبولیتیک (حلکننده لخته)، بارداری، ورزشهای سنگین، التهابهای حاد، سرطانها، جراحیهای اخیر و مصرف برخی داروهای ضدالتهاب
عوامل کاهشدهنده
- به طور معمول کاهش آن از نظر بالینی اهمیت کمتری دارد، اما ممکن است نشاندهنده نقص در سیستم فیبرینولیز باشد
محدوده طبیعی
- محدوده طبیعی معمولاً کمتر از ۱۰ میکروگرم در میلیلیتر (µg/mL) است.
- این محدوده بسته به متد آزمایشگاهها میتواند متفاوت باشد.
نمونه مورد نیاز
- نوع نمونه: خون وریدی
- معمولاً از لولههای مخصوصی استفاده میشود که حاوی مهارکنندههای پروتئاز هستند تا از تجزیه فیبرین در داخل لوله جلوگیری گردد.
آمادگیهای لازم
- معمولاً نیاز به ناشتایی ندارد.
- بیمار باید پزشک خود را از تمام داروهای مصرفی بهویژه ضد انعقادها مانند هپارین یا وارفارین مطلع کند.
عوامل تداخلی
- وجود همولیز (تخریب گلبولهای قرمز) در نمونه خون
- مصرف داروهایی مانند هپارین میتواند نتیجه را به صورت کاذب تغییر دهد
- درمانهای اخیر با داروهای فیبرینولیتیک مانند استرپتوکیناز
روش انجام تست
روشهای آزمایشگاهی مرسوم شامل موارد زیر است:
- لاتکس آگلوتیناسیون: اتصال FDP به آنتیبادی بر روی ذرات لاتکس انجام میشود (کیفی/نیمهکمی).
- ایمنوتوربیدیمتری: تشکیل کمپلکس ایمنی باعث کدورت میشود و دستگاه آن را کمی اندازهگیری میکند.
- ELISA : با آنتیبادیها سنجیده میشود؛ معمولاً حساس و کمی است.
- ایمنواسی: تستهای سریع با خوانش دستی/دستگاهی، مناسب غربالگری (بسته به کیت) میباشند.
مزایا و معایب
مزایا
- تست بسیار حساس برای شناسایی فعالیتهای فیبرینولیتیک
معایب
- اختصاصیت پایین: به این معنا که افزایش آن فقط به یک بیماری خاص اشاره ندارد و بسیاری از شرایط میتوانند آن را بالا ببرند و اختصاصیت کمتری برای تشخیص ترومبوزهای عروقی دارد.
نکات تکمیلی
تست D-Dimer اختصاصیت بالاتری نسبت به FDP دارد. FDP محصولات تجزیه فیبرینوژن و فیبرین را اندازه میگیرد، در حالی که D-Dimer فقط محصولات تجزیه فیبرین متقاطع (لخته واقعی) را اندازهگیری میکند.
پیشگیری و درمان
پیشگیری
در افراد در معرض خطر، استفاده از داروهای ضد انعقاد پیشگیرانه برای جلوگیری از تشکیل لخته توصیه میشود.
درمان
تمرکز اصلی بر درمان بیماریهای زمینهای مانند درمان عفونت و تجویز ضد انعقادها است.
نتیجهگیری
تست FDP ابزاری ارزشمند در هماتولوژی است که به پزشکان در تشخیص سریع اختلالات شدید انعقادی کمک مینماید. اگرچه به تنهایی برای تشخیص یک بیماری کافی نیست، اما در کنار علائم بالینی و سایر آزمایشهای انعقادی مانند PT ، PTT و پلاکت، نقش تعیینکنندهای در نجات جان بیماران در شرایط بحرانی ایفا میکند.
سخن پایانی
آزمایشگاه پویش، با برخورداری از آخرین تجهیزات آزمایشگاهی و تیم تخصصی مجرب، آماده ارائه خدمات با بالاترین دقت و کیفیت به مراجعان گرامی،در این زمینه خواهد بود.
