مقدمه
تست آزمایشگاهی Tetanus Antibody یا Tetanus Ab برای اندازهگیری میزان آنتیبادیهای بدن علیه سم باکتری کلستریدیوم تتانی انجام میشود. این باکتری عامل بیماری کزاز است.کزاز یک بیماری عفونی خطرناک و بالقوه کشنده است که در اثر ورود اسپور باکتری Clostridium tetani به بدن، معمولاً از طریق زخمهای آلوده، ایجاد میشود. این باکتری در شرایط بیهوازی سم قدرتمندی به نام تتانواسپاسمین تولید میکند. این سم روی سیستم عصبی اثر گذاشته و باعث اسپاسم و سفتی عضلات میگردد. این آزمایش معمولاً برای بررسی وضعیت ایمنی فرد نسبت به کزاز، ارزیابی پاسخ بدن به واکسیناسیون، کمک به تصمیمگیری درباره نیاز به تزریق واکسن یادآور یا ایمونوگلوبولین کزاز انجام میشود.
عملکرد
عملکرد اصلی این تست اندازهگیری سطح آنتیبادیهای محافظتی علیه توکسین کزاز در خون است. این آنتیبادیها معمولاً پس از واکسیناسیون با واکسنهای حاوی توکسوئید کزاز تولید میشوند. واکسن کزاز شامل توکسوئید کزاز است؛ یعنی سم غیرفعالشدهای که بیماری ایجاد نمیکند، اما سیستم ایمنی را تحریک مینماید تا آنتیبادی محافظتی تولید کند.
هدف انجام تست
- بررسی اینکه آیا فرد در برابر کزاز ایمنی کافی دارد یا خیر
- ارزیابی پاسخ ایمنی پس از واکسیناسیون
- بررسی کاهش سطح آنتیبادی در طول زمان
- کمک به تصمیمگیری درباره تزریق دوز یادآور واکسن
- ارزیابی ایمنی در افراد با نقص ایمنی یا پاسخ ضعیف به واکسن
- بررسی سابقه ایمنی در افرادی که وضعیت واکسیناسیون نامشخص دارند
ارتباط با بیماریها
این تست بهطور مستقیم برای تشخیص بیماری فعال کزاز به کار نمیرود، بلکه بیشتر برای بررسی ایمنی نسبت به کزاز استفاده میگردد. کزاز بیماریای است که در اثر سم باکتری Clostridium tetani ایجاد میشود. این بیماری معمولاً با علائم عصبی ـ عضلانی شدید همراه است و در صورت درمان نشدن میتواند منجر به نارسایی تنفسی و مرگ شود.
تفسیر
در بسیاری از منابع، سطح آنتیبادی حدود ۰٫۱ IU/mL یا بیشتر بهعنوان سطح محافظتی حداقلی در نظر گرفته میشود. با این حال، محدوده مرجع ممکن است بسته به روش آزمایشگاه متفاوت باشد.
سطح پایین آنتیبادی
اگر سطح آنتیبادی پایین باشد، فرد ممکن است در برابر کزاز مصونیت کافی نداشته باشد و در صورت ایجاد زخم آلوده، در معرض خطر ابتلا به بیماری قرار گیرد.
سطح کافی آنتیبادی
اگر سطح آنتیبادی کافی باشد، احتمال ابتلا به کزاز بسیار کاهش مییابد، اما هیچ تستی نمیتواند محافظت مطلق را تضمین کند.
شرایطی که ممکن است با کاهش ایمنی همراه باشند، شامل:
- عدم دریافت واکسن کزاز
- دریافت ناقص واکسنهای دوران کودکی
- گذشت زمان طولانی از آخرین دوز یادآور
- نقص ایمنی
- مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی
- برخی بیماریهای مزمن
- سوءتغذیه شدید
- سالمندی
علائم و نشانههای مرتبط
این تست معمولاً پیش از بروز بیماری یا برای بررسی وضعیت ایمنی درخواست میشود؛ اما علائم مرتبط با بیماری کزاز شامل موارد زیر است:
علائم اولیه
- سفتی فک
- درد یا سفتی گردن
- مشکل در بلع
- بیقراری
- تب خفیف
- تعریق
- درد و گرفتگی عضلات اطراف زخم
علائم پیشرفته
- اسپاسم شدید عضلات بدن
- سفتی عضلات شکم
- قوس برداشتن بدن به سمت عقب
- اختلال تنفسی
- افزایش ضربان قلب
- افزایش فشار خون یا نوسان آن
- اسپاسم حنجره
- تشنج
نمونه مورد نیاز
نمونه مورد نیاز برای آزمایش، معمولاً خون وریدی است.
آمادگیهای لازم
این موارد، شامل:
- معمولاً نیازی به ناشتایی نیست.
- پزشک را از سابقه واکسیناسیون خود مطلع کنید.
- مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی باید گزارش شود.
- بیماریهای زمینهای، نقص ایمنی یا شیمیدرمانی باید اطلاع داده شود.
- اگر هدف بررسی پاسخ به واکسن باشد، معمولاً آزمایش ممکن است چند هفته پس از واکسیناسیون انجام شود تا فرصت کافی برای تولید آنتیبادی وجود داشته باشد.
عوامل تداخلی
عوامل تداخلی، شامل موارد زیر است:
- تزریق اخیر واکسن کزاز
- نقص ایمنی
- مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
- شیمیدرمانی یا رادیوتراپی
- بیماریهای حاد شدید
روش انجام تست
متدهای انجام تست،شامل موارد زیر است:
- ELISA
- Chemiluminescent Immunoassay
- Enzyme Immunoassay
- Multiplex Immunoassay
مزایا و معایب
مزایا
- کمک به ارزیابی وضعیت ایمنی نسبت به کزاز
- مفید در برخی بیماران دچار نقص ایمنی
- امکان گزارش کمی سطح آنتیبادی
معایب
- نتیجه ممکن است پس از تزریق اخیر ایمونوگلوبولین گمراهکننده باشد.
- سطح آنتیبادی همیشه بهطور کامل بیانگر ایمنی واقعی بدن نیست.
پیشگیری و درمان
مهمترین راه پیشگیری از کزاز، واکسیناسیون منظم است. در بسیاری از برنامههای واکسیناسیون، دوز یادآور کزاز هر ۱۰ سال توصیه میشود. در صورت زخمهای پرخطر، اگر مدت زیادی از آخرین واکسن گذشته باشد و یا وضعیت واکسیناسیون نامشخص باشد، ممکن است دوز یادآور زودتر لازم شود.
برای کاهش خطر کزاز، انجام موارد زیر توصیه میشود:
- شستوشوی کامل زخم با آب و صابون
- ضدعفونی مناسب
- مراجعه به پزشک برای زخمهای عمیق یا آلوده
- بررسی نیاز به واکسن یادآور
- بررسی نیاز به ایمونوگلوبولین کزاز در زخمهای پرخطر
در صورت ابتلا به کزاز، درمان فوری و تخصصی لازم است و معمولاً شامل موارد زیر میشود:
- بستری در بیمارستان
- تزریق ایمونوگلوبولین کزاز برای خنثیسازی سم
- پاکسازی زخم
- تجویز آنتیبیوتیک مانند مترونیدازول طبق نظر پزشک
نکات تکمیلی
- این تست بیشتر برای ارزیابی ایمنی استفاده میشود، نه تشخیص بیماری فعال.
- سطح بسیار پایین آنتیبادی نشاندهنده نیاز احتمالی به واکسیناسیون یادآور است.
- در موارد زخم آلوده یا پرخطر، تصمیم درمانی بر اساس نوع زخم، سابقه واکسیناسیون و وضعیت ایمنی گرفته میشود.
نتیجهگیری
این آزمایش برای سنجش میزان آنتیبادی ضد توکسین کزاز در خون است و عمدتاً برای ارزیابی سطح ایمنی فرد نسبت به بیماری کزاز به کار میرود و میتواند در بررسی سابقه ایمنی نامشخص، ارزیابی پاسخ به واکسن، یا تصمیمگیری درباره نیاز به دوز یادآور مفید باشد.
سخن پایانی
آزمایشگاه پویش ، با برخورداری از آخرین تجهیزات آزمایشگاهی و تیم تخصصی مجرب، آماده ارائه خدمات با بالاترین دقت و کیفیت به مراجعان گرامی، در این زمینه خواهد بود.
